پایگاه اطلاع رسانی سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور - پیشینه مدیریت جنگلهای جهان مهندس علیرضا اسدی اتوئی
بازدید : 1238 27 شهريور 1389 ساعت 13:58 شماره :10447

پیشینه مدیریت جنگلهای جهان مهندس علیرضا اسدی اتوئی

 

منابع طبیعی کره زمین که در حقیقت نعمت های پروردگار به شمار می آیند. از دیدگاه حیات و بقا به دو دسته تقسیم میشوند : تجدید پذیر، تجدید ناپذیر .

 منابع طبیعی تجدید نا پذیر منابعی هستند که بر اثر بهره برداری به مرور کاهش می یابند و به پایان می رسند. بسیاری از منابع فسیلی و معدن از جمله این منابع به شمار می آیند. منابع طبیعی تجدید شونده اما، از توان لایزال زادآوری و نوزایی طبیعی برخوردارند و بر اثر بهره برداری درست و مناسب نه تنها کاهش نمی یابند بلکه از نظر کمی و کیفی ارتقاء نیز می یابند و حیات آنها تکرار میشود.

جنگلها از جمله منابع طبیعی تجدید شونده اند و ضمن برخورداری از ویژگی تجدید حیات طبیعی به خاطر برخورداری از ارزشهای فراوان زیست محیطی در میان منابع طبیعی تجدید شونده جایگاه ویژه ای دارند جنگلها به منزله محیط زیست طبیعی، موجودات زنده گیاهی و جانوری و عناصر  غیرزنده را که با یکدیگر تعادل و توازن دارند در خود جای داده است.

به دلیل گوناگونی این عناصر، منابع یاد شده بسیار پیچیده اند.

بنابراین هر گونه بهره برداری زیست محیطی و اقتصادی جنگلها مستلزم شناخت دقیق شرایط و ویژگی های زیستی، اجتماعی و اقتصادی محیط جنگلی است. با مدیریت علمی و آگاهانه می توان به پایداری، توسعه و تداوم بهره برداری نسل امروز و آیندگان از این منابع امیدوار بود. جنگلبانی از گذشته های دور در مناطق جنگلی جهان مرسوم بوده است. استاد و مدارک موجود گواه این ادعاست که حدود 1122 سال قبل از میلاد مسیح یک جنگل شناس چینی از جانب امپراتور مسئولیت تنک کردن ( باز کردن درختان جنگلی انبوه، قطع درختان نامرغوب، حذف شاخه های هرز و اضافی و پاک سازی عرصه جنگل را عهده دار بوده است. یک کمیسیون دولتی نیز آیین نامه های مربوط به قطع درختان و تنبیه متخلفین و متجاوزین به جنگلها را تدوین و اجازه استفاده از درختان را برای بعضی از مصارف همراه با ضوابط و شرایط فنی صادر میکرده است .

اصول اولیه جنگلداری توسط رومیها تهیه و اجرا شد. آنها با پی بردن به خواص تجدید حیات طبیعی درختان پهن برگ نواحی معتدله و گرم توسط جوانه های پیش بجا و نابجا با قطع این درختان به شیوه کف بر کردن جنگل شاخه زاد را به وجود آورده اند.

رومیها برای جنگلها طرح جنگلداری تهیه و با اجرای این طرحها چوب سوخت و داربست تولید می کردند. در قرون پنجم و ششم میلادی بربرها با تقسیم بندی درختان جنگل به دو طبقه مثمر و غیر مثمر آنها را پرورش داده و از میوه درختان مثمر برای تغذیه حیوانات استفاده می کردند.

استفاده کنندگان از درختان مثمر جنگلی حق قطع این گونه ها را نداشتند و محدوده درختان مثمر قرق و کاملاً حفاظت می شد.

دو دوران فئودالیسم قطع جنگلهای شاخه زاد هر هفت سال یکبار انجام می شد اما در نیمه دوم قرن چهارده میلادی این مدت به دوازده سال رسید. در ناحیه « لرن» فرانسه طبق طرح جنگلداری طول دوره یا مدت قطع جنگلهای شاخه زاد با توجه به وضعیت زمین و حاصلخیزی آن 12 تا 18 سال بود. تا نیمه قرون وسطی بعضی از جنگلهای شاخه زاد برای تهیه چپر تربیت شد. که دوره آن طولانی و تقریباً مساوی طول دوره فعلی بود. جنگلداری جنگلهای دانه زاد و شاخه زاد از نیمه قرن سیزدهم با فرمان اندوخته گیری به منظور تولید مثل آنها آغاز شد و از اوایل قرن چهاردهم نیز شیوه برداشت تک گزینی ساده ( قطع تک تک درختان ) رواج یافت. برای رعایت اصول و موازین فنی شناخته شده آن زمان فرانسه فرمانهای محدود کننده ای از جانب پادشاهان این کشور از اواخر قرن دوازدهم تا قرن پانزدهم صادر شد و برای بهره برداری از جنگلهای رزین دار هم مقررات خاصی را از اوایل قرن چهاردهم در این کشور وضع کردند. که بر اساس آن برداشت از این درختان به صورت تک گزینی و صرفاً برای تأمین مواد خام کارخانه های چوب بری محلی انجام میشد. در اسپانیای قرن پانزده براساس  آیین نامه هایی که از سوی شاهزادگان صادر می شد جنگلهای را قرق می کردند و قطع درختان هم ممنوع بود. در جنگلهایی که قرق نبود قطع درخت تنها توسط مالکین در حد نیاز و به صورت تک گزینی انجام می گرفت.

نشانه گذاری درختان با چکش های مخصوص از قرن چهارده معمول شد. جنگلداری در آلمان از قرن  سیزده یعنی از زمانی آغاز شده که خطر بروز کمبود و قحطی چوب بر اثر قطع بی رویه و تبدیل اراضی جنگلی به زمینهای زارعی و چرا، دولت را برآن داشت تا اولین قرق قسمتی از جنگلهارا به منظور تجدید حیات طبیعی اعمال کند. در ایالات متحده آمریکا پس از اشغال انگلیسی ها در اواسط  قرن هفده برای حفظ درختان بومی قوانین لازم و اعتبار مورد نیاز نیز تأمین شد و در اواخر قرن هیجده اداره جنگلبانی در پیکره وزارت کشاورزی آمریکا شروع به کارکرد. اولین کتاب جنگلداری درآمریکا در سال 1913 از جانب مهندس « کنار گل » منتشر شد و سپس کتاب قواعد  جنگلبانی در سال 1914 توسط « روت» در این کشور به چاپ رسید. اولین طرح جنگلداری در آمریکا طی سالهای 1898 تا 1905 تهیه شده آغاز اجرای عملیات جنگلداری تا کنون روشهای مختلفی ابداع شده که قدیمی ترین آن موسوم به روش « سطحی » در قرن چهارده در آلمان برای جنگلهای پهن برگ با روش شاخه زاد و دانه زاد بوده است . از نیمه قرن هیجده میلادی  دانشمندانی چون « بکمن » و « ودل » و « هانرت » با در نظر گرفتن موجودی سرپا و رویش، نظام جنگلداری و حجم برداشت را مشخص می کردند. در سال 1795
 « هارتیک »  روش خود را که مبتنی بر بهره برداری یک حجم مساوی در دوره های 20 ساله بود ارایه کرد و دردسال 1804 « کوتاه » سطح بهره برداری را پایه یی برای برنامه ریزی طرحهای جنگلداری قرارداد. به طور کلی طی سه قرن قدمت مدیریت و اداره جنگلها به روشهای علمی، نظامها و شیوه های کلاسیک جنگلداری دانه زاد همسال و ناهمسال، شاخه زاد همسال و ناهمسال از سوی کارشناسان این رشته ابداع و به اجرا گذارده شده است. دلیل عمده انتخاب روشهای کلاسیک مبتنی بر ایجاد و استقرار زادآوری به منظور تداوم حیات جنگل و برداشت متمرکز و متراکم در واحد سطح جهت اقتصادی تر شدن این طرحها بوده است . از آنجا که دیدگاه اقتصادی بر حفظ ارزشهای محیطی برتری داشته، نظامهای یاد شده به مورد اجرا گذارده شده اما تجارب ناشی از اجرای شیوه های مذکور نشان داده که ارزشهای زیست محیطی مقدم بر عواید اقتصادی ناشی از تولید چوب است بنابراین امروزه جنگلداری در غالب کشورهای مترقی و پیشرفته تکیه بر پایداری جنگل و حفظ و ارتقای ارزشهای زیست محیطی دارد و اساس برنامه ریزی مبتنی برحفظ این ارزشها است. ضمن اینکه جنگلداری با پرهیز از تولید و برداشت صرف چوب به عنوان یک علم اجتماعی اساس مطالعه، برنامه ریزی و اجرای برنامه ها را بر شناسایی کلیه ظرفیت های موجود در حوزه های آبخیز جنگلی بنا نهاده است تا ضمن برخورداری از همه ظرفیت ها در راستای حل معضلات اجتماعی و اقتصادی و حفظ و توسعه ارزشهای زیست محیطی از تولید تک محصول چوب خودداری کرده و بستر و زمینه لازم برای حفظ، احیاء و توسعه جنگلها را فراهم سازد. بنابراین در قرن حاضر مدیریت و اداره جنگلها در جهان با نگرشی همه جانبه و با توجه به مسایل زیست محیطی، اقتصادی و اجتماعی از طریق طراحی، برنامه ریزی و اجرای برنامه ها در چارچوب روشهایی موسوم به جنگلداری چند منظوره و همگام با طبیعت به گونه ای انجام می پذیرد که تمامی برنامه ها متناسب با ساختار زیست محیطی جنگلها و شرایط اجتماعی حاکم بر َآن و تقدم حفظ ارزشهای زیست محیطی بر منافع اقتصادی باشد.

 | 
نام و نام خانوادگی :  
پست الکترونیک :  
متن پیام :