پایگاه اطلاع رسانی سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور - ارزش های زیست محیطی جنگل
بازدید : 1597 20 مرداد 1389 ساعت 12:12 شماره :10112

ارزش های زیست محیطی جنگل

 

جنگل ها به عنوان یکی از مهمترین سامانه های حیات بخش بشر جایگاه انکار ناپذیری در تأمین رفاه و آسایش و سعادتمندی جوامع بشری دارند. وجود ارزش های متعدد و متنوع اقتصادی و زیست محیطی در پیکره این منابع ارزشمند الهی، تکیه گاه مطمئن و استواری برای تداوم و ارتقای زیست جانوران به ویژه انسان و متضمن شکوفایی حیات جوامع بشری و توسعه پایدار است. متأسفانه همه ساله سطوح بسیار زیادی از جنگل های دنیا بر اثر عوامل متعدد از جمله بهره برداری غیر اصولی و مفرط، منهدم می شود. در میان علل و عوامل امحاء و نابودی جنگل ها، ناآگاهی از خواص و ارزش های  زیست محیطی این منابع نیز به سهم خود تأثیرات زیانباری داشته و دارد. بنابراین به منظور
 شفاف سازی و جلب توجه اذهان و افکار عمومی، به مشارکت فعال در ایفای رسالت خطیر ملی و مذهبی برای حفظ، احیاء و توسعه این منابع ارزشمند، برخی اثرات محیطی جنگل ها را بر می شماریم تا روند فزاینده تجاوز و تخریب جنگل ها کاهش یابد و در نهایت متوقف شود، چرا که معتقدیم حفاظت و توسعه جنگل ها با عزم و اراده ملی و همکاری و همدلی هموطنان عزیز و همچنین تلاش مجدانه مسئولین و متخصصین که زمام امور را در دست دارند امکان پذیر است.

جنگل های واقع در اراضی جلگه ای میان بند و ارتفاعات فوقانی حوضه های آبخیز با تنظیم جریان های  آبی، جلوگیری از فرسایش آب، باد، خاک و طغیان رودخانه ها، افزایش عمر مفید مخازن آبی و سدها تعدیل آب و هوای محیط و تأمین آب مورد نیاز اراضی کشاورزی، پشتوانه ای مطمئن برای زمین های کشاورزی واقع در دشت های مشرف به حوضه های آبخیز به شمار می آیند و در افزایش تولید و ارتقای کیفی محصولات کشاورزی در واحد سطح تأثیر به سزایی دارند.

اراضی جنگلی به دلیل ریشه دواندن گیاهان و درختان و فعالیت میکروارگانیسم های موجود در جنگل، موجب نفوذ نزولات آسمانی در خاک و ذخیره این نزولات می شوند به طوری که هر هکتار قادر به ذخیره سازی 500 تا 2 هزار مترمکعب آب است. ضمن این که زمان نفوذ یک لیتر آب در جنگل حدود 7 دقیقه و در اراضی کشاورزی 46 دقیقه است درحالی که در مناطق غیر جنگلی این زمان به حدود 4 ساعت افزایش می یابد. به عبارتی توان نفوذ پذیری نزولات در خاک های جنگلی 40 برابر بیشتر از
 اراضی غیر جنگلی است. پوشش های گیاهی به ویژه درختان در کاهش آلودگی هوا ناشی از سوخت واحدهای صنعتی، خودروها و منازل تأثیر به سزایی دارند. جنگل ها از مصرف کنندگان عمده
 دی اکسید کربن ناشی از سوخت های یاد شده هستند.

جنگل ها با انجام عمل فتوسنتز یکی از منابع مهم تولید اکسیژن مورد نیاز جانوران و انسان به شمار
می آیند. به طوری که هر هکتار جنگل قادر به تولید اکسیژن مورد نیاز دست کم ده نفر در طول سال خواهد بود. به دلیل تنوع ساختار افقی و عمودی درختان جنگلی، به ویژه وجود درختانی با سرشت متفاوت و طبقات ارتفاعی مختلف، جنگل ها در افزایش بهره مندی از اثرات فیزیکی، شیمیایی و حرارتی پرتو خورشید برای انسان ها تأثیر به سزایی دارند، ضمن اینکه وضعیت تابش نور خورشید در فضای جنگلی نقش مؤثری در آرامش روحی انسان ها دارد. جنگل ها موجب تعدیل آب و هوای محیط می شوند، در ساعات روز به این دلیل که شاخ و برگ درختان مانند حفاظی در برابر پرتو نورانی خورشید قرار می گیرند، دمای هوای جنگل کمتر از دمای فضای غیر جنگلی است و در طول شب نیز به این دلیل که تغییر و انعکاس حرارتی دما در محیط و خاک جنگلی کمتر است، هوای محیط جنگلی خنک تر از فضای بازاست. در جنگل، ترکیبی از آوای دلنواز پرندگان، جریان آب دره ها و رودخانه ها و به هم خوردن برگها و شاخه ها به روح و روان آدمی آرامش می بخشد.

از آنجا که محیط جنگلی فاقد انواع صداهای گوش خراش ومخرب است، محیطی امن و آرامش بخش برای استراحت انسان های خسته از فعالیت در مراکز صنعتی و شهری در ایام فراغت است. شاخ و برگ درختان جنگلی گردو غبار هوا را که توسط باد جابجا می شوند، جذب می کنند و آلودگی هوا را کاهش می دهند. سرب معلق در هوا حاصل فعالیت واحد های صنعتی و وسایل نقلیه موتوری و یکی از مواد سمی و خطرناک برای انسان است که از طریق تنفس جذب می شود و عوارض و پیامدهای ناگواری بر سلامت انسان دارد. یکی از اثرات مفید جنگل ها جذب مقدار زیادی از دوده سرب معلق در هوا است که از عوامل حفظ تندرستی انسان به شمار می آید. سیمای ظاهری درختان چشم انداز آرامش بخش و مطلوبی برای انسان به شمار می آید. درختان و درختچه ها به دلیل دارا بودن رنگ های مختلف برگ و گل در فصول مختلف چشم اندازی طبیعی و دیدنی در برابر دیدگان آدمی قرار می دهند. به ویژه رنگ سبز برگ درختان که از نظر روانشناسی از جمله رنگ های آرامش بخش است. جنگل همچنین در  زیبا سازی محیط زندگی جوامع بشری جایگاه ویژه ای دارد. مقاومت جنگل در مقابل ویرانگری های باد و طوفان، نشانه و نمادی از دوستی طبیعت و بشر است.درختان جنگلی در کاهش سرعت باد و طوفان نقش به سزایی دارند و موجب کاهش اثرات تخریبی این عوامل می شوند. پوشش گیاهی درختان به دلیل حفاظت از خاک، قدرت نگهداری و جذب نزولات و کاهش سرعت سقوط برف و باران بر زمین نقش انکار ناپذیری در جلوگیری از جاری شدن سیلاب و کاهش اثرات مخرب آن دارد. با توجه به این که کاهش درجه حرارت هوا سهمی در افزایش رطوبت نسبی هوا دارد، درختان جنگلی با جذب نزولات و ذخیره کردن آن در سفره های آب های زیر زمینی و تبخیز آن در ایام خشک، موجب افزایش رطوبت نسبی هوا در فضای جنگل می شوند.        

افزون بر این که شاخ و برگ درختان با جلوگیری از تابش مستقیم نور خورشید و کاهش اثرات تخریبی پرتوهای خورشیدی مانع تبخیر سطحی رطوبت خاک می شوند.

درختان با جذب، نگهداری و افزایش زمان ذوب برف ها بر روی شاخ و برگ خود از تجمع آنها جلوگیری کرده و مانع حرکت توده های عظیم برف به شکل بهمن می شوند. از آنجا که تولید
دی اکسید کربن ناشی از سوخت های فسیلی انعکاس پرتوهای خورشیدی را از زمین ناممکن می سازد، در نتیجه میانگین گرمای زمین افزایش یافته و پدیده موسوم به گلخانه ای ایجاد می شود که اختلال در محیط زیست انسانی را به دنبال دارد. بنابراین حفاظت و توسعه جنگل ها موجب جذب و رسوب  دی  اکسید کربن و مانع افزایش گرمای زمین و بروز پدیده  گلخانه ای خواهد شد.

جنگل ها به عنوان محیط زیست طبیعی، مأمن بسیاری از حیوانات وحشی و پرندگان هستند و نقش مؤثر آنان در بهسازی محیط زیست انکار ناپذیر است.

با توجه به رشد فزاینده جمعیت انسانی و توسعه بی حد و حصر تکنولوژی و قرارگرفتن در عصر فراصنعتی که جوامع بشری از یک طرف با محدودیت منابع جنگلی و از سوی دیگر با آلودگی محیط زیست دست به گریبان هستند، نقش و جایگاه جنگل هابه دلیل برخورداری از ارزش های فراوان و متنوع در جلوگیری از آلودگی ها اجتناب ناپذیر است. همان طور که می دانیم لایه ازن به مثابه سپری دفاعی در تقابل با اثرات تخریبی پرتو فرابنفش دارای اهمیت ویژه است. جنگل ها با تثبیت لایه ازن موجب کاهش آثار زیانبار پرتوهای فرابنفش و بیماری های ناشی از آن خواهند شد. کنترل آفات و امراض گیاهی و جلوگیری از هجوم گونه های مهاجم به محصولات کشاورزی، پدید آمدن ارزش های زیبایی شناختی و هنری، تولید انواع فرآورده های غیر چوبی، امکان فعالیت های جنبی مانند پرورش انواع آبزیان، زنبورداری، تولید قارچ، فراهم ساختن زمینه های گردشگری و بسیاری از فواید ارزشمند دیگر دست آوردهای گرانبهایی هستند که به یمن حضور و حفاظت جنگل ها در اختیار بشر قرار
گرفته اند.    

اهمیت روز افزون نقش زیست محیطی جنگل ها و تأثیر همه جانبه آن در توسعه پایدار ایجاب می کند برای ترویج فرهنگ حفاظت و حراست از جنگل ها و به منظور برخورداری کامل از کلیه ارزش های  زیست محیطی دست دردست یکدیگر، تلاشی مشترک را عینیت بخشیم تا جنگل ها همچنان به عنوان ابزار آرامش و سعادتمندی  نسل های امروز و فردا پایدار بمانند.

 | 
نام و نام خانوادگی :  
پست الکترونیک :  
متن پیام :